2 Το Παπίκιον Όρος / Mount Papikion

Το Παπίκιον Όρος και η θέση του στη Θράκη

Χάρτης της Δυτικής Θράκης, όπου σημειώνεται η θέση του Παπικίου όρους

Από τα σημαντικότερο μοναστικά κέντρο του Βυζαντίου, που αναπτύχθηκαν στο βαλκανικό χώρο, υπήρξε το Παπίκιον όρος, ταυτισμένο οπό τον Στ. Κυριακίδη με το τμήμα του ορεινού όγκου της Ροδόπης που βρίσκεται βορειοδυτικά της Κομοτηνής . Μεγάλος αριθμός βυζαντινών νοών και άλλων κτισμάτων που έχουν εντοπιστεί βόρειο των οικισμών Πολύανθου , Ληνού, Σώστη , Μίσχου και Θάμνος, που βρίσκονται στους πρόποδες της Ροδόπης, επιβεβαιώνουν την ορθότητα της άποψης αυτής, διορθώνοντας έτσι την προηγούμενη ταύτιση του Παπικίου με το όρος Rila, που είχε προτείνει ο Α. Μηλιαράκης στο τέλη του 19oυ αιώνα (1897). 

Σήμερα, με βάση το κατά τόπους εντοπισμένο μνημείο και τις ανασκαφικές έρευνες που έχουν διενεργηθεί, προσδιορίστηκε με μεγαλύτερη ακρίβεια το Παπίκιον στο τμήμα της Ροδόπης που ορίζεται δυτικό οπό την κοίτη του ποταμού Κομψάτου και αναταλικά οπό τον επαρχιακό δρόμο Κομοτηνής-Καρυδιάς. 

6.3 Ανώνυμη μονή Zvezdel, Kardzali / Anonymus Monastery at Zvezdel, region Kardzali

Πρόκειται για βυζαντινή μονή της οποίας τα ερείπια σώζονται μέσα σε βράχους στις ανατολικές παρυφές της Ροδόπης, 22 χιλιόμετρα νοτιοανατολικά του Kardzhali

Πηγή: Ζήκος Νίκος – Τσουρής Κώστας – Παυλικιάνοφ Κύριλλος, Τα μοναστήρια του Στρυμόνα και της Ροδόπης. Άγιον Όρος 2008, σ. 220.

Πηγή 

Ζήκος Νίκος – Τσουρής Κώστα – Παυλικιάνοφ Κύριλλος, Τα μοναστήρια του Στρυμόνα και της Ροδόπης. Άγιον Όρος (2008).

Βιβλιογραφία: 

• Soustal Peter, Thrakien, σ. 509.

• Χαριζάνης Γεώργιος, Ο μοναχισμός στn Θpάκη κατά τους Βυζαντινούς αιώνες, σ. 196. 

Ζήκος Νίκος – Τσουρής Κώστας – Παυλικιάνοφ Κύριλλος, Τα μοναστήρια του Στρυμόνα και της Ροδόπης

Ζήκος Νίκος – Τσουρής Κώστας – Παυλικιάνοφ Κύριλλος, 

Τα μοναστήρια του Στρυμόνα και της Ροδόπης.

 Άγιον Όρος 2008

PDF 

Μια περιήγηση σε περισσότερα από 200 μοναστήρια και προσκυνήματα από την Ελλάδα και τη Βουλγαρία, από τις εκβολές του ποταμού Στρυμόνα μέχρι τη Σόφια και σε 1.000 χρόνια ιστορίας, προσφέρει ο νέος οδηγός «Τα μοναστήρια του Στρυμόνα και της Ροδόπης».

Μέσα από τον ιστορικό, αρχαιολογικό και θρησκευτικό πλούτο των δύο χωρών της νότιας Βαλκανικής, ο αναγνώστης έχει τη δυνατότητα να γνωρίσει το κοινό ιστορικό πολιτιστικό

5.5 Μονύδριο Αλσυλίου, Διδυμότειχο / Small monastery of the copse, DIdymoteichon

Μονές επαρχίας Διδυμοτείχου: 1. Δαδιά. Μονή Γενεθλίων Θεοτόκου, 2. Κορνοφωλιά. Μονή Παναγίας Πορταΐτισσας, 3. Διδυμότειχο. Μονή Αγίου Αθανασίου, 4. Διδυμότειχο. Μονή Αγίας Αικατερίνης, 5. Διδυμότειχο. Μονή Αλσυλίου, 9. Πραγγί (Οι μονές: 6..Αγίου Ιωάννη του Νέου, 7..Παναγίας Οδηγήτριας και 8. Γαυρά είναι αταύτιστες ως προς την τοποθεσία),10. Νέα Βύσσα. Μονή Αγίας Σκέπης και Αγίας Παρασκευής, 11. Διδυμότειχο. Μονή Αγίας Παρασκευής, 12. Μονή Ζωοδόχου Πηγής

Στα βορειοανατολικά του Αγίου Αθανασίου στο κάστρο, ανάμεσα στις εκκλησίες του Αγίου Αθανασίου και του Χριστού και σε μικρή απόσταση από αυτές, ανεσκάφηκαν τα λείψανα μικρού μονόχωρου, σχεδόν ορθογωνίου, κτιρίου που μετρά 9,60x5,30μ. 

Στους μακρούς τοίχους στο εσωτερικό διαμορφώνονταν αψιδώματα με λαξευμένους τάφους. Είναι πιθανό ότι πρόκειται για το ισόγειο ενός διώροφου κτιρίου, που ήταν μοναστηριακό. Στο εσωτερικό του κτιρίου, δίπλα στη δυτική στενή πλευρά βρέθηκε ξεροπήγαδο λαξευμένο στο

2.9 Μετόχια στη Μαξιμιανούπολη-Μοσυνούπολη / Metochia (dependencies) at Maximianopolis-Mosinopolis

Κτισμένη στον κάμπο της Ροδόπης, 7 χιλιόμετρα δυτικά της Κομοτηνής και 2 χιλιόμετρα νότια του χωριού Μίσχος, στον άξονα της Εγνατίας οδού, η Μοσυνόπολη παρουσιάζει διαχρονική σπουδαιότητα με διαφορετικές κατά εποχή ονομασίες: Ροrsulis/Παισούλαι και Μαξιμιανούπολις στην ύστερη ρωμαϊκή-παλαιοχριστιανική εποχή, Μοσυνόπολη και Μεσσήνη κατά τη μέση και υστεροβυζαντινή περίοδο και Μεσσινέ Καλέ στους μεταβυζαντινούς χρόνους. 

Υπήρξε έδρα επισκοπής υπαγόμενης αρχικά στη μητρόπολη Τραϊανουπόλεως, ενώ από τον 7 ώς τον 9ο αιώνα αναφέρεται στα εκκλησιαστικά Τακτικά, ως αυτοκέφαλη αρχιεπισκοπή Μαξιμιανουπόλεως. 

Σε αντίθεση με την παλαιοχριστιανική Μαξιμιανούπολη, η βυζαντινή Μοσυνόπολη αναφέρεται συχνότερα στις πηγές. Την πόλη χρησιμοποίησαν ως βάση και ορμητήριο ο Βασίλειος Β ' (976-

8.2 Μονή Αγίας Παρασκευής στο χωριό Muldava / Monastery of St Petka at Muldava village

Η μονή Αγίας Παρασκευής. Πανοραμική άποψη. Κάτω δεξιά διακρίνεται
το αγίασμα με παρακείμενο παρεκκλήσιο των Αγίων Αναργύρων

Η μονή βρίσκεται στо ύψωμα Dobrostan της Δυτικής Ροδόπης, 2,5 χιλιόμετρα νοτιοδυτικά του χωριού Muldava και 4 χιλιόμετρα νοτιοανατολικά του Στενιμάχου. Φέρεται ως ιδρυμένη τον 13o ή τον 14o αιώνα. Η παράδοση μάλιστα κάνει λόγο για τρεις μεγάλες καταστροφές επί τουρκοκρατίας, μετά τις οποίες ακολούθησαν ανακαινίσεις και αναστηλώσεις. Το μόνο βέβαιο είναι πως ανοικοδομήθηκε εκ βάθρων το 1836. 

Σήμερα λειτουργεί κανονικά και αποτελείται από καθολικό, επιβλητική διώροφη πτέρυγα κατοικίας, αγίασμα με παρακείμενο παρεκκλήσιο των Αγίων Αναργύρων και βοηθητικά

6.1 Μονή των αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης στο χωριό Ladzha κοντά στην πόλη Ivaylovgrad

Η μονή βρίσκεται στην Ανατολική Ροδόπη, 36 χιλιόμετρα από το Διδυμότεχιο,3 χιλιόμετρα νοτιοδυτικά της πόλης Ivaylovgrad και σε μικρή απόσταση από το χωριό

5.4 Μονή Αγίας Αικατερίνης, Διδυμότειχο / Monastery of St Catherine, Didymoteichon

Μικρή εκκλησία στη βορειοανατολική πλευρά του κάστρου του Διδυμοτείχου, ανάμεσα στην ακρόπολη και τη γνωστή με το όνομα «Σαραϊόπορτες» πύλη. 

Είναι μονόχωρη εκκλησία με νάρθηκα στα δυτικά και ελάχιστα εξέχουσα αψίδα στα ανατολικά, κτισμένη πάνω στον βράχο. 

Το τέμπλο ήταν κτιστό. Έχει υποστεί δραστικές επεμβάσεις με αποτέλεσμα από τη βυζαντινή φάση να σώζεται λίγο παραπάνω από το μισό του κτιρίου. 

Η εκκλησία αρχικά ήταν καμαροσκέπαστη με τρία σφενδόνια στον κυρίως ναό. Η τοιχοποιία είναι με ζώνες λίθων και πλίνθων, οι τελευταίες διαμορφώνονται με την αμελή τεχνική της κρυμμένης πλίνθου. Τέσσερα βαθμιδωτά αψιδώματα κοσμούν τον βόρειο τοίχο, ενώ στον ανατολικό απέμεινε μία ρηχή κόγχη. Από τον αρχικό κεραμοπλαστικό διάκοσμο σώζονται ακτινωτά σχήματα και ψαροκόκκαλο στα ημικυκλικά μέρη των αψιδωμάτων και ταινία φιαλοστομίων που περιβάλλει τα τόξα των αψιδωμάτων. 

Στις ανασκαφικές έρευνες που πραγματοποιήθηκαν στο εσωτερικό της εκκλησίας και στο άμεσο περιβάλλον της βρέθηκαν πολλοί τάφοι λαξευμένοι στο μαλακό βράχο και διαπιστώθηκε ότι στην προέκταση προς νότο της δυτικής πλευράς της εκκλησίας διαμορφωνόταν ημικυκλική αψίδα. Επομένως στα νότια της σωζόμενης εκκλησίας υπήρχε ταφικό πρόσκτισμα (ίσως παρεκκλήσι) με αψίδα στη δυτική πλευρά. Σε έναν τάφο βρέθηκαν χρυσά σκουλαρίκια και σε έναν άλλον χρησιμοποιήθηκε σε δεύτερη χρήση ταφόπλακα του έτους 1173.

Η εκκλησία της αγίας Αικατερίνης κτίστηκε γύρω στα μέσα του 14ου αιώνα από τοπικό μάλλον συνεργείο, που γνώριζε καλά τις τάσεις που επικρατούσαν στη ναοδομία της Θράκης, της Μεσημβρίας και της πρωτεύουσας της αυτοκρατορίας. 

Εικάζεται ότι πρόκειται για το καθολικό ενός ιδιωτικού μονυδρίου, του οποίου η αρχική λειτουργία ήταν σαφώς κοιμητηριακή.

Το ερειπωμένο κτίσμα επισκευάστηκε στα 1910 και συντηρήθηκε το 1990. 

Στις αρχές του 20ού αιώνα εόρταζε στις 7 Ιουλίου, μνήμη της αγίας Κυριακής, αλλά πάντοτε η τοπική παράδοση το συνέδεε με την αγία Αικατερίνη. Σήμερα λειτουργεί ως παρεκκλήσι και εορτάζει στις 25 Νοεμβρίου.      

Πηγή: Ζήκος Νίκος – Τσουρής Κώστα – Παυλικιάνοφ Κύριλλος, Τα μοναστήρια του Στρυμόνα και της Ροδόπης. Άγιον Όρος (2008).

Βιβλιογραφία

Βαφείδης Νικόλαος, «Βυζαντινόν παρεκκλήσιον της Αγίας Αικατερίνης Διδυμοτείχου Θράκης», Αρχείον του Θρακικού Λαογραφικού και Γλωσσικού Θησαυρού 22 (1957), σ. 165-168. Αθήνα 1957

Ousterhout R., «The Palaeologan Architecture of Didymoteicho», Byzantinische Forschungen XIV (1989), τ. Ι, σ. 429-443. 

Ousterhout R., «Constantinople, Bithynia and Regional Developments in Later Palaeologan Architecture», στο: The Twilight of Byzantium (επιμ. Sl. Ćurčić – D. Mouriki), σ. 75-110. Princeton, New Jersey 1991

Γουρίδης Α., Διδυμότειχο, μία άγνωστη πρωτεύουσα, Κομοτηνή 2006, σ. 69-70.

Διδυμότειχο. Ο ναός της Αγίας Αικατερίνης

Διδυμότειχο. Ο ναός της Αγίας Αικατερίνης

Αγία Αικατερίνη, χώρος ταφής νότια του παρεκκλησίου,
με ανατολικό προσανατολισμό

Διδυμότειχο, Ναός της Αγίας Αικατερίνης. Κεραμικό αψίδωμα στον βόριεο τοίχο (14ος αι.)

Διδυμότειχο. Ο ναός της Αγίας Αικατερίνης (εσωτερικό)

Διδυμότειχο. Ο ναός της Αγίας Αικατερίνης (κάτοψη μαζί με τον περιβάλλοντα χώρο).
Σχέδιο Αργύρη Μπακιρτζή

Μονές επαρχίας Διδυμοτείχου: 1. Δαδιά. Μονή Γενεθλίων Θεοτόκου, 2. Κορνοφωλιά. Μονή Παναγίας Πορταΐτισσας, 3. Διδυμότειχο. Μονή Αγίου Αθανασίου, 4. Διδυμότειχο. Μονή Αγίας Αικατερίνης, 5. Διδυμότειχο. Μονή Αλσυλίου, 9. Πραγγί (Οι μονές: 6..Αγίου Ιωάννη του Νέου, 7..Παναγίας Οδηγήτριας και 8. Γαυρά είναι αταύτιστες ως προς την τοποθεσία),10. Νέα Βύσσα. Μονή Αγίας Σκέπης και Αγίας Παρασκευής, 11. Διδυμότειχο. Μονή Αγίας Παρασκευής, 12. Μονή Ζωοδόχου Πηγής

6.6 Μονή Αγίας Τριάδος, Gela Smolyan / Monastery of Holy Trinity, Gela Smolyan

Πανοραμική άποψη των ερειπίων της βασιλικής

Βρίσκεται σε απόσταση 1 χιλιομέτρου βορειοδυτικά της κεντρικής περιοχής του χωριού Gela, στη θέση Μοναστήρι, το υψόμετρο της οποίας είναι 1350 μ., και στους πρόποδες της υψηλότερης κορυφής της Ροδόπης, Golyam Perelik (2191 μ.). 

Στις αρχές του 20ού αιώνα, στην εν λόγω περιοχή ξεκίνησε η ανέγερση εκκλησίας αφιερωμένης στην Αγία Τριάδα. Οι κτίστες αμέσως προσέκρουσαν σε λείψανα παλαιών κτηρίων, για τα οποία κυκλοφορούσαν θρύλοι πως αποτελούσαν κατάλοιπα παλαιάς μονής που είχε καταστραφεί πριν από αιώνες. Ανασκαφές στο χώρο αυτόν διενεργήθηκαν κατά το χρονικό διάστημα 1967-1971. Κατά τη διάρκειά τους αποκαλύφτηκε παλαιοχριστιανική βασιλική του 5ου και του 6ου αιώνα. 

Η τρίκλιτη βασιλική

Η βασιλική αυτή ήταν τρίκλιτη με εγκάρσιο κλίτος. Οι διαστάσεις της ήταν 29,5x14 μ., και το πάχος των τοίχων I μ. Προς τα ανατολικά, ο κυρίως ναός απέληγε σε αψίδα με σύνθρονο και κύκλιο, η οποία ήταν τρίπλευρη εξωτερικά. Τα τρία κλίτη χωρίζονταν με πέντε ζευγάρια πεσσών. Σώζονται, μάλιστα, διάφορα επίπεδα του δαπέδου. 

Αρχικά ο νάρθηκας ήταν ενιαίος, στη συνέχεια όμως χωρίστηκε σε τρία μέρη. Η είσοδος στον κυρίως ναό γινόταν από τα βόρεια και τα νότια, όχι όμως από τα δυτικά. Στο νότιο τμήμα του νάρθηκα βρέθηκε κτιστός τάφος, στα νότια της βασιλικής υπήρχε κλειστή αυλή, ενώ στα

9.9 Μονή των Αγίων Φλώρου και Λαύρου στο χωριό Debrashtitsa / Monastery of Sts Floros and Lavros at Debrashtitsa

Η μονή βρίσκεται κοντά στο ορεινό καταφύγιο Dobra Voda και το θέρετρο Άγιος Κωνσταντίνος, στην περιοχή Karkaria του όρους Batashka της Δυτικής Ροδόπης, 4.5 χιλιόμετρα νότια του χωριού Debrashtitsa και 14 χιλιόμετρα βορειοδυτικά της πόλης Peshtera. Φέρεται ιδρυμένη τον 12o ή τον 14o αιώνα. Το μόνο βέβαιο είναι ότι ανακαινίσθηκε το 1908, όταν στο κτηριακό συγκρότημά της προστέθηκε ένα μικρών διαστάσεων μονόχωρο παρεκκλήσιο με τετράγωνο κωδωνοστάσιο πάνω από την είσοδο. Το σημερινό καθολικό ανεγέρθηκε το 1995-95 και ανακαινίστηκαν τα κτήρια.

Πηγή

Ζήκος Νίκος – Τσουρής Κώστα – Παυλικιάνοφ Κύριλλος, Τα μοναστήρια του Στρυμόνα και της Ροδόπης. Άγιον Όρος (2008).

Βιβλιογραφία

• Soustal Peter, Thrakien, σ. 236.

Σ.τ.Ε.

Σύμφωνα με την παράδοση, η μονή κτίστηκε κατά την περίοδο της Β´ Βουλγαρικού Βασιλείου. Αργότερα, όταν οι Οθωμανοί εισβολείς άρχισαν να επιτίθενται σε μοναστήρια και εκκλησίες. οι μοναχοί κατεβάσουν όλα τα εκκλησιαστικά σκεύη στο πηγάδι της εκκλησίας, μαζί με την κύρια εικόνα των αγίων Φλώρου και Λαύρου. Οι Οθωμανοί κατεδάφισαν τους φράχτες της μονής,

8.6 Μονή Αγίου Νικολάου / Monastery of St Nicholaos

Στους κώδικες της μητροπόλεως Φιλιππουπόλεως υπάρχει αναφορά σε άγνωστης τοποθεσίας μονή του Αγίου Νικολάου. Σώζονται δύο ομολογίες του 1787, με τις οποίες ένας Έλληνας ιερέας από την Περιστερά, ονόματι Τριαντάφυλλος, αφιέρωσε την οικία του με όλα τα κινητά της στη μονή του Αγίου Νικολάου, χωρίς να αναφέρει, ωστόσο, πού βρισκόταν η μονή. Δεν έχουμε κάποιο άλλο στοιχείο για την ύπαρξη μονής του Αγίου Νικολάου. Στο Τυπικό του Πακουριανού για τη μονή της Παναγίας Πετριτζωνίτισσας γίνεται λόγος για μετόχι της μονής στον Στενίμαχο, τιμώμενο στο όνομα του Αγίου Νικολάου. Είναι, λοιπόν, πιθανό η δωρεά να αφορούσε αυτό το μετόχι, το οποίο σωζόταν έως και τα νεότερα χρόνια.

Πηγή 

Ζήκος Νίκος – Τσουρής Κώστα – Παυλικιάνοφ Κύριλλος, Τα μοναστήρια του Στρυμόνα και της Ροδόπης. Άγιον Όρος (2008).

Βιβλιογραφία

Αποστολίδης Μ., «Η Ιερά τnς Φιλιnnουnόλεως Μnτρόnολις και οι κώδικες αυτής », ΑΘΛΓΘ 5 (1938-1939), σ. 1-86.

Παπαχριστοδούλου Π. , Ο Ελλnνισμός τnς Θράκnς από τις περιγραφές των περιnγnτών στα χρόνια τnς δουλείας [Παράρτημα του ΑΘΛΓΘ 11 (1945)], Αθήνα 1945.

Αντωνιάδης Σ., « Λαογραφικά - γλωσσικά Στενημάχου» , ΑΘΛΓΘ 12 (1945-1946), σ . 129-136 .

Snegarov I., «Grutski kodeks na Plovdivskata mitropoliya», Sbornik na ΒΑΝ 41/2, Sofia 1949.

Λέκκου Π., Οι μονές της Βόρειας και της Ανατολικής Θράκης, σ. 250-251.

8.3. Μονή Αγίας Κυριακής στο Zlatovrah (πρώην Arapovo) / Monastery of St Kyriaki at Zlatovrah (former Arapovo)

Το καθολικό της μονής Αγίας Κυριακής

Η μονή βρίσκεται 20 χιλιόμετρα ανατολικά του Στενιμάχου. Σύμφωνα με την τοπική παράδοση, πρόκειται για το μοναδικό μοναστικό καθίδρυμα στη Βουλγαρία που ιδρύθηκε στα χρόνια της

12 Μονή Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης, Ivaylovgrad, Ladzha (επαρχία Λιτίτσης) / Monastery of Sts Constantine and Helen, Ivaylovgrad, Ladzha (Bishopric of Lititsa)

Στην επαρχία Λιτίτσης μνημονεύεται μόνο μία μονή, των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης. Βρισκόταν σε απόσταση ενός τετάρτου από την Λίτιτσα και σχετικά κοντά στην κωμόπολη Ορτάκιοϊ, σε μια ωραία τοποθεσία, όπως συνέβαινε με το σύνολο των μονών της Θράκης. 
Είναι άγνωστη η χρονολογία ίδρυσης της. Εικάζεται, όμως, ότι ιδρύθηκε κατά τους βυζαντινούς χρόνους και άκμασε κατά τους τελευταίους αιώνες της αυτοκρατορίας και κατά

3.5 Μονή Παναγίας Φανερωμένης Βαθυρρύακα, Αμβροσία / Monastery of the Holy Virgin Phaneromeni of Vathyryaka, Ambrosia

Η μονή βρίσκεται στο αριστερό μέρος της εθνικής οδού Κομοτηνής – Ξάνθης, λίγο πριν από το σημερινό οικισμό του Αιγείρου, στη θέση Φατύργιακα. Η λέξη αυτή αποτελεί παραφθορά της λέξης Βαθυρρύακας, τοπωνύμιο συνηθισμένο στα βυζαντινά χρόνια, και ταυτίζεται απόλυτα με τον τόπο όπου, ακόμη και σήμερα, υπάρχει βαθύ ρυάκι που κινούσε παλαιότερα μύλο. 

Στην τοποθεσία αυτή έγινε, σύμφωνα με τον Καντακουζηνό, η συνάντηση του βυζαντινού αυτοιφάτορα Ανδρονίκου Γ' Παλαιολόγου με τον Ουμούρ Μπέη, πασά του Αϊδινίου, το 1331, και η μάχη αποφεύχθηκε μετά από σύμφωνη γνώμη των δύο πλευρών. 

Από τη μονή προέρχεται η εικόνα της Παναγίας Οδηγήτριας, που αποτελεί την επίσημη

1.5 Λάγος. Μετόχιο Αγίου Νικολάου μονής Βατοπαιδίου / Lagos. Metochion of St Nicholas of Vatopedi monastery

Βρίσκεται σε νησίδα της λιμνοθάλασσας της Βιστωνίδας (ή Μπουρούς), είναι αφιερωμένο στον άγιο Νικόλαο, αποτελεί μετόχι της αγιορείτικης μονής Βατοπεδίου και λειτουργεί ως προσκύνημα. Το 1371, ο Σέρβος δεσπότης των Σερρών Ιωάννης Ούγκλεσης δώρισε ιχθυοτροφείο (βιβάpιον) της περιοχής στη μονή. 

Η εκκλησία του αγίου Νικολάου, μονόχωρος ξυλόστεγος ναός, κτίστηκε το 1904. Τα βοηθητικά κτίσματα και το παρεκκλήσι της Παντάνασσας είναι σύγχρονες κατασκευές. Στην απέναντι στεριά βρισκόταν κάστρο, ίσως των Πόρων, με τετράπλευρο οχυρωματικό περίβολο και λείψανα ναού του 10ου αιώνα, σταυροειδούς εγγεγραμμένου.  

5.6 Μονή Αγίου Ιωάννη του Νέου, Διδυμότειχο / Monastery of St John the Younger, Didymoteichon

Αναφέρεται σε βυζαντινό βίο του αγίου Ιωάννου του Νέου, ο οποίος μόνασε κατά τον 10ο-11ο αιώνα στην περιοχή του Διδυμοτείχου. Πέραν τούτου ουδέν. Αγνοείται η θέση της.

Πηγή 

Ζήκος Νίκος – Τσουρής Κώστα – Παυλικιάνοφ Κύριλλος, Τα μοναστήρια του Στρυμόνα και της Ροδόπης. Άγιον Όρος (2008).

Βιβλιογραφία

Χαριζάνης Γεώργιος, Ο μοναχισμός στη Θράκη κατά τους Βυζαντινούς αιώνες. Θεσσαλονίκη 2003, σ. 74-75.

Γουρίδης Αθανάσιος, Διδυμότειχο, μία άγνωστη πρωτεύουσα, Διδυμότειχο 2008, σ . 41.

Μονές επαρχίας Διδυμοτείχου: 1. Δαδιά. Μονή Γενεθλίων Θεοτόκου, 2. Κορνοφωλιά. Μονή Παναγίας Πορταΐτισσας, 3. Διδυμότειχο. Μονή Αγίου Αθανασίου, 4. Διδυμότειχο. Μονή Αγίας Αικατερίνης, 5. Διδυμότειχο. Μονή Αλσυλίου, 9. Πραγγί (Οι μονές: 6..Αγίου Ιωάννη του Νέου, 7..Παναγίας Οδηγήτριας και 8. Γαυρά είναι αταύτιστες ως προς την τοποθεσία),10. Νέα Βύσσα. Μονή Αγίας Σκέπης και Αγίας Παρασκευής, 11. Διδυμότειχο. Μονή Αγίας Παρασκευής, 12. Μονή Ζωοδόχου Πηγής

2.6 Παπίκιον όρος. Βυζαντινός λουτρώνας / Mount Papikion. Byzantine baths

Παπίκιον. Βόρεια του οικισμού Μίσχος. Βυζαντινός λουτρώνας. Γενική άποψη

Αποκαλύφθηκε το 1987 σε απόσταση 3 χιλιομέτρων βόρεια του οικισμού Μίσχου Ροδόπης. Αποτελείται από έξι συνεχόμενους χώρους, από τους οποίους οι δύο προς νότο χαρακτηρίστηκαν ως προθάλαμος και αποδυτήριον αντίστοιχα. Σε επαφή με το αποδυτήριον διατάσσεται ο κυρίως λουτρώνας. Ο χώρος του, ενιαίος

2.1-3 Παπίκιον Όρος, Μονόχωροι ναοί Α´-Γ´/ Mount Papikion, Single-aisled Churches A-C

Οι μονές του Παπικίου όρους. 1-3: Μονόχωροι ναοί Α´, Β´, Γ´

Μονόχωρος ναός Α

Αποτελείται από νάρθηκα, κυρίως ναό και ιερό που απολήγει στα ανατολικά σε μεγάλη προεξέχουσα κόγχη. Οι τέσσερις γωνίες του ναού μετατρέπονται σε ισχυρούς πεσσούς, πάνω στους οποίους εδραζόταν τρούλος με τη βοήθεια τεσσάρων τόξων και σφαιρικών τριγώνων. Το δάπεδο του κυρίως ναού, στρωμένο με μεγάλες μαρμάρινες πλάκες, σώζεται σε καλή σχετικά κατάσταση. Διαιρείται σε επιμέρους διάχωρα, τα πλαίσια των οποίων ορίζονται με μαρμαροθετημένες ταινίες τετράφυλλων ροδάκων και συνεχόμενων ρόμβων. Ο νάρθηκας φέρει πλινθόστρωτο δάπεδο. Έχουν βρεθεί αρκετά αρχιτεκτονικά μέλη με γλυπτό διάκοσμο που ανήκουν στο τέμπλο και στα θυρώματα της εισόδου.

 

Παπίκιον όρος, Περιοχή Κερασιάς. Μονόχωρος ναός Α´. 

Μονόχωρος ναός Α´, κάτοψη

Μονόχωρος ναός Α´. Μαρμαροθετημένο δάπεδο

Μονόχωρος ναός Α´. Λεπτομέρεια από το μαρμαροθετημένο δάπεδο

Μονόχωρος ναός Α´. Μαρμάρινα ανάγλυφα ευρήματα

Μονόχωρος ναός Β

Βρίσκεται σε

6.2 Μονή Τιμίου Προδρόμου, Κάρτζαλι / Monastery of St John the Forerunner, Kardzhali

Η μονή Τιμίου Προδρόμου βρίσκεται στη δεξιά όχθη του ποταμού Άρδα, στην περιοχή Βεσέλτσανέ της πόλης Κάρτζαλι.

Κατά τη δεκαετία του 1960 οικοδομικές εργασίες κοντά στην κοίτη του ποταμού Άρδα έφεραν στο φως κατάλοιπα μεσαιωνικής μονής. Στη συνέχεια εντοπίσθηκαν τα θεμέλια μεγάλης εκκλησίας και πλήθους άλλων κτισμάτων. Στη δεκαετία του 1980 τη μελέτη του μνημείου ανέλαβε ο Nikolay Ovcharov, χάρη στον οποίο η μονή αναστηλώθηκε εξ ολοκλήρου. Τα εγκαίνια του πλήρως ανακαινισμένου ναού τελέσtηκαν το 2000. 

Από το αρχικό οχυρό μοναστηριακό συγκρότημα είχαν διασωθεί σε αρκετό ύψος μόνο ο νότιος, ο δυτικός και ο ανατολικός τοίχος. Ο βόρειος είχε καταστραφεί κατά την εκτέλεση

8.4. Μονή Αγίων Κηρύκου και Ιουλίττης στα Άνω Βοδενά / Monastery of Sts Cyricus and Julitta at Gorni Voden

Μονή Αγίων Κηρύκου και Ιουλίττης. Το καθολικό

Βρίσκεται δύο χιλιόμετρα νοτιοδυτικά του Στενημάχου, στο ύψωμα Chernatitsa της Δυτικής Ροδόπης. Η παράδοση συνδέει το καθίδρυμα με τον 14ου αιώνα χωρίς αυτό να είναι βέβαιο. Αναφέρει μάλιστα πως η αρχική θέση του μοναστηριακού συγκροτήματος ήταν στην τοποθεσία του σημερινού αγιάσματος. Η μονή σήμερα αποτελείται από εντυπωσιακή διώροφη πτέρυγα κατοικίας και από ευρύχωρο καθολικό σκεπασμένο με σχιστόπλακες. Η μονή μάλλον θα υπέστη κάποιες