Преподобен Григориј Синаит († 1347) Учител на исихазмот на Света Гора, во Тракија и на Балканот

Преподобен Григориј Синаит (Фреска на свети Григориј Синаит во саборниот храм на манастирот Симонопетра • 2013)

Преподобен Григориј Синаит († 1347)

Учител на исихазмот на Света Гора, во Тракија и на Балканот

Преподобниот Григориј е роден околу 1270 година во селото Кукуло, близу Смирна. Како млад заминал на Синајската Гора, каде што се замонашил и го добил името „Синаит“. Потоа се населил на Крит заедно со својот соподвижник Герасим (од Еврип), каде што бил ученик на пустиножителот Арсениј, кој ги подучил во уметноста на исихастичката молитва со едноставната Исусова молитва: „Господи Исусе Христе, помилуј ме“.

По краток престој, заминал на Света Гора и се населил во скитот Магула, близу манастирот Ивирон, каде што станал учител на умната молитва за многу монаси. Поради големиот број подвижници што доаѓале кај него за духовна полза, често се повлекувал во непристапни места, особено во околината на манастирот Симонопетра. До денес се сочувани пештерите во кои се подвизувал.

Сепак, поради турските напади, околу 1326 година бил принуден да ја напушти Света Гора заедно со своите ученици, насочувајќи се кон Солун со намера да отпатува кон Синај. По долго скитање, конечно стигнале во пустинската област Парорија, планински регион на границата меѓу Бугарија и Византија, каде што се населиле и изградиле монашки засолништа за своето живеење. Меѓутоа, поради зависта на локалните монаси, преподобниот ја напуштил областа и се вратил на Света Гора.

Не наоѓајќи ги таму потребните услови за исихастички живот, повторно се вратил во Парорија, каде што околу него се собрале многу монаси од различни народи. Основал лавра на планината Катакекриомено, како и три помали манастири во областа. Бидејќи биле изложени на опасност од разбојници, Григориј побарал од бугарскиот цар Иван Александар да изгради кула за нивна заштита. Покрај тоа, изградил голема црква и конаци и добил сè што било неопходно за животот на монасите.

Наскоро, Парорија станала центар со големо духовно влијание. Меѓу многуте негови ученици, најпознати биле неговиот биограф и вселенски патријарх Калист Први, преподобен Теодосиј, основач на манастирот Келифарево, преподобен Ромил од Раваница, преподобен Григориј од Горњак, преподобен Никодим од Тисмана, Јаков од Сер и многу други. Овие монаси биле познати како „Новите Синаити“, име под кое останале во народната побожност на балканските народи, особено во Србија.

Владетелите на тоа време, како што биле Андроник III Палеолог, Стефан Душан од Србија, Иван Александар од Бугарија и Николај Александар од Влашка, ја барале дружбата на преподобниот Григориј и воделе преписка со него за да добијат духовни совети.

Како заклучок, може да се каже дека преподобниот Григориј е клучната фигура за ширењето на исихастичкото движење, кое Света Гора му го предала на Балканот како најдрагоцено духовно наследство.

Починал во мир во 1347 година, а неговиот спомен се празнува на 6 април.

Литература

Извори на животот:

• Βίος καὶ πολιτεία τοῦ ἐν ἁγίοις πατρὸς ἡμῶν Γρηγορίου τοῦ Σιναΐτου συγγραφεὶς παρὰ τοῦ ἁγιωτάτου ἀρχιεπισκόπου Κωνσταντινουπόλεως Καλλίστου, ed. M. I. Pomjalovski, Zitie iže vo svjatyh otca našego Grigorija Sinaite, Αγία Πετρούπολη 1894

• Beyer Hans Veil, Κallistos Ι., Patriarch νοn Konstantinopel, Leben und Wirken unseres unter den Heiligen weilenden Vaters Gregοriοs des Sinaiten. Einleitιmg, kritische Ausgabe des griechischen Textes und russische Übersetzung. Ekaterinbourg 2006

• Святитель Каллист, архиепископ Константинопольский, Житие преподобного Григория Синаита. Изд. Свято-Троицкая Сергиева Лавра. - [Сергиев Посад]: Тип. Патриаршего изд.-полигр. центра, 2005

• Kourilas Eulogios – Halkin François, «Deux Vies de saint Maxime le Kausokalybe, ermite au mont Athos (XIVe siècle)», Analecta Bollandiana 54 (1936), p. 82-89. Bruxelles 1936

Списи:

• Νικόδημος Αγιορείτης και Μακάριος Κορίνθου (εκδ.), Η Φιλοκαλία των ιερών νηπτικών, τόμ. 4, σ. 31-88. Αθήνα 1991 (5η έκδ.)

• St Nikodimos of the Holy Mountain and St. Makarios of Corinth (comp.), The Philokalia, vol. 4, p. 207-286. London 1998

• Balfour David, «Saint Gregory the Sinaite: Discourse on the Transfiguration. First critical edition», Θεολογία 52 (1981), σ. 631-681

Литература:

• Balfour David, «Was St Gregory Palamas St Gregory the Sinaïte’s pupil?», Saint Vladimir’s Theological Quarterly 28 (1984), σ. 115-130

• Balfour David, «Gregory the Sinaïte. Life and spiritual profile», Θεολογία 53 (1982), p. 30-62.

• Balfour David, «The works of Gregory the Sinaïte», Θεολογία 53 (1982), σ. 417-429, 697-710, 1102-1118· Θεολογία 54 (1983), σ. 153-183

• Bois Jean, «Grégoire le Sinaïte et l’hésychasme à l’Athos au XIVe siècle», Échos d’Orient, 5 (1901-1902), p. 65-73

• Венюков Д., диак. Прп. Григорий Синаит: Жизнь, творения, богословие. Сергиев Посад, 2004

• Γόνης Δημήτριος, Υπήρξε διδάσκαλος του αγίου Γρηγορίου του Παλαμά ο όσιος Γρηγόριος ο Σιναΐτης;», στο: Σιναϊτικά Ανάλεκτα. Περιοδική Έκδοσις, τόμος Α´. Αθήνα 2002

• Γόνης Δημήτριος, «Γεράσιμος ο Σιναΐτης ο εξ Ευρίπου, ιεραπόστολος της Ελλάδος κατά τους χρόνους της Φραγκοκρατίας», Θεολογία 53 (1982), σ. 1119-1142

• Darrouzes Jean, «Grégoire le Sinaïte», in: Dictionnaire de Spiritualité 6 (1967), p. 1011-1014

• Δεληκάρη Αγγελική, Άγιος Γρηγόριος ο Σιναΐτης: Η δράση και η συμβολή του στη διάδοση του ησυχασμού στα Βαλκάνια. Η σλαβική μετάφραση του βίου κατά το αρχαιότερο χειρόγραφο. Θεσσαλονίκη 2004

• Farman Gregory, Sinaites: The Journeys of Saint Gregory of Sinai

• Hisamatsu Eiji, Gregorios Sinaites als Lehrer des Gebetes [Münsteraner Theologische Abhandlungen 34], Altenberge, 1994

• Hisamatsu Eiji, «Hesychastische Gebetslehre bei Gregorios Sinaites», Studia Patristica 30 (1997), p. 218-223

• Hisamatsu Eiji, «Theoria und Energeia bei Gregorios Sinaites», Studia Patristica 35 (2001), p.110-113

• Киселков Васил Сл., Григорий Синаит, представител на мистицизма във Византия през XIV век. София 1928 

• Lägreid Annelies – Glockner Rudolf – Walter Hermann, «Die kirchenslavische Vita des Gregorios Sinaites und ihre griechische Vorlage», στο: Festschrift für Rupprecht Rohr zum 60. Geburtstag, S. 293-311. Heidelberg 1979

• Николов Милен, «Цар Иван Александър и манастирите в Парория», Великите Асеневци, с. 436-440. Велико Търново, 2016

• Николов Милен, «Писаното за локализацията на Парория», Известия на Националния Исторически Музей 27 (2016), с. 403-408. София 2016

• Николов Милен, «Хронология на исихастките манастири в Парория през XIV в.», в: Културното наследство на Странджа, с. 103-108. София 2019

• Pandursky W., Gregorios Sinaites und seine Mystik: [Diss.]. Marburg 1945

• Παπαδόπουλος Στ., «Γρηγόριος ὁ Σιναΐτης», ΘΗΕ, τόμ. 4, στ. 703-707. Αθήνα 1964

• Rigo Antonio, «Gregorio il Sinaita», in: G. Conticello, La théologie byzantine et sa tradition, Turnhout, 2002, vol. 2. p. 35-122

• Rigo Antonio, «La vita e le opere di Gregorio Sinaita», Rivista di studi bizantini e slavi (Bologne), 11 (1989), p. 579-608

• Rigo Antonio, «Les œuvres de Grégoire le Sinaïte», Annuaire de l’École Pratique des hautes études, Ve section, 10 (2001-2002), p. 363-366

• Rigo Antonio, «Massimo il Kausokalyba e la rinascità eremitica sul Monte Athos nel XIV sec», in: S.  Chialà & L. Cremaschi, Atanasio e il monachesimo al Monte Athos: Atti del XII Conv. di spiritualità ortodoxa, Monastère de Bose, Magnano, 2005, p. 181-216

• Tachiaos A. E., «Gregory Sinaites’s Legacy to the Slavs. Preliminary remarks», Cyrillomethodianum (Thessalonique) 7 (1983), p. 113-165

• Van Parys Michel, «La liturgie du cœur selon saint Grégoire le Sinaïte», Irénikon, 51 (1978), p. 312-337