.jpg) |
| Ρήγας Βελεστινλής (Φερραίος), Χάρτα της Ελλάδος, Βιέννη 1797 |
 |
| Ρήγας Βελεστινλής, Κεντρική και βορειοανατολική Μακεδονία, Μοισία, Δυτική Θράκη (χάρτης αρ. 8 από τη Χάρτα της Ελλάδος, Βιέννη 1797) |
 |
| Ρήγας Βελεστινλής, Ανατολική Θράκη (χάρτης αρ. 9 από τη Χάρτα της Ελλάδος, Βιέννη 1797) |
Η Χάρτα του Ρήγα ή Χάρτα της Ελλάδος είναι μεγάλων διαστάσεων χάρτης που απεικονίζει τον ελλαδικό χώρο, τα Μικρασιατικά παράλια και την ευρύτερη περιοχή της Βαλκανικής χερσονήσου νότια του Δούναβη. Πρόκειται για ένα από τα πιο σημαντικά έργα του Νεοελληνικού Διαφωτισμού, έργο του Ρήγα Βελεστινλή, και το πιο σημαντικό δείγμα της ελληνικής χαρτογραφίας της προεπαναστατικής περιόδου. Αποτελείται από δώδεκα φύλλα, διαστάσεων το καθένα περ. 50Χ70 εκ. που αν συνενωθούν όλα μαζί τότε δημιουργείται ένας για πρώτη φορά τόσων διαστάσεων 2μ.Χ2μ. χάρτης του Βαλκανικού χώρου.
Τυπώθηκε το 1796-97 στη Βιέννη. Η Χάρτα περιλαμβάνει επιπλέον δέκα επιπεδογραφίες (τοπογραφικά σχέδια) αρχαίων πόλεων, 162 αρχαία και μεσαιωνικά νομίσματα, έναν κατάλογο σοφών και ηγεμόνων της περιοχής και ποικίλες συμβολικές παραστάσεις και σχόλια που αντλούνται από την ελληνική ιστορία και μυθολογία.
Ο πλήρης τίτλος βρίσκεται στο τέταρτο φύλλο της Χάρτας και έχει ως εξής:
Χάρτα της Ελλάδος εν ής περιέχονται αι Νήσοι αυτής και μέρος των εις την Ευρώπην και Μικράν Ασίαν πολυαρίθμων αποικιών αυτής περιοριζομένων, απ’ ανατολών δια των Μύρων της Λυκίας μέχρι του Αργανθονίου όρος της Βιθυνίας, απ’ άρκτου, δια του Άκ Κερμανίου, των Καρπαθίων όρων και Δουνάβεως και Σάββα των ποταμών. Από δυσμών δια του Ούννα και του Ιονίου πελάγους. Από μεσημβρίας δια του Λιβυκού. Τα πλείω με τας παλαιάς και νέας ονομασίας. Προς δε 9 επιπεδογραφίας τινών περιφήμων πόλεων και τόπων Αυτής συντείνουσαι εις την κατάληψιν του Νέου Αναχάρσιδος. Μία χρονολογία των βασιλέων και μεγάλων ανθρώπων Αυτής. 161 τύποι ελληνικών νομισμάτων ερανισθέντων εκ του αυτοκρατορικού ταμείου της Αυστρίας προς αμυδράν ιδέαν της αρχαιολογίας. Εν σώμα εις 12 τμήματ. Νυν πρώτον εκδοθείσα παρά του Ρήγα Βελεστινλή του Θετταλού, χάριν των Ελλήνων και Φιλελλήνων. 1797. Εχαράχθη παρά του Φρανσουά Μύλλερ εν Βιέν.(νη).
Tα ερωτήματα της ιστορικής έρευνας για την Χάρτα της Ελλάδος ήταν αν ο Ρήγας είχε περιηγηθεί όλες αυτές τις επαρχίες για την σύνταξή της ή χρησιμοποίησε άλλους χάρτες ως πρότυπα και ποιοι τελικά ήταν αυτοί οι χάρτες. Ποιος ήταν ο σκοπός που τύπωσε τη Χάρτα της Ελλάδος και ποια είναι η σχέση της με το επαναστατικό του σχέδιο. Ποια είναι η ερμηνεία των διαφόρων συμβολισμών που ο Ρήγας έβαλε στη Χάρτα της Ελλάδος.
Σύμφωνα με τον Δημήτριο Καραμπερόπουλο ως πρότυποι χάρτες χρησιμοποιήθηκαν αυτοί του Guil. De L'Isle, Graeciae Antiquae Tabulae Nova, Παρίσι 1707 και του Rizzi Zannoni, Carte de la partie septentrionale de l’empire Otoman…Paris 1774. Μάλιστα ο Zannoni, σύμφωνα με τις βιβλιογραφικές πηγές ήταν «συνδεδεμένος με έναν Θεσσαλό μηχανικό ονόματι Ρήγα Βελεστινλή, τον οποίον ο σουλτάνος συνέλαβε και απεκεφάλισε». Ο Γ. Τόλιας υποδεικνύει τον χάρτη του Zannoni ως πηγή κυρίως των τοπωνυμίων.
Ειδικότερα ο Ευάγγελος Λιβιεράτος σημειώνει ότι, σύμφωνα με τα μέχρι τώρα ‘χαρτογραφικά’, τα προερχόμενα από τη λεγόμενη ‘ανθρωπιστική’ αντιμετώπιση της Χάρτας, ως πρότυπες πηγές της φέρονται κυρίως δύο συμπληρωματικοί χάρτες του Guillaume Delisle, με γενικό τίτλο Graeciae Antiquae tabula nova [septentrionalis] και [meridionalis] των αρχών του 18ου αιώνα, χωρίς να παραβλέπονται και άλλες προγενέστερες αναφορές και σε άλλους χαρτογράφους, όχι όμως σε συγκεκριμένους χάρτες και χρονολογίες έκδοσής τους. Εκείνο όμως το οποίο παραμένει να ισχύει είναι ότι η Χάρτα ακολουθεί ένα γενικό πρότυπο, το οποίο
είναι χαρακτηριστικό της ‘σχολής’ Delisle που εισάγει ο σπουδαίος γάλλος χαρτογράφος από το 1700.
Πηγές:
• Ευάγγελος Λιβιεράτος, Ζητήµατα ‘χαρτογραφίας της Χάρτας του Ρήγα
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου