Συμπεράσματα
Τα γεωγραφικά όρια της Θράκης κατά την αρχαιότητα και τη ρωμαιοκρατία ορίζονταν -όπως προκύπτει από τη μελέτη των αρχαίων ελληνικών και λατινικών πηγών, τις οποίες προσπαθήσαμε να εξετάσουμε εξαντλητικά- προς Boppάv από τον Δούναβη, προς Ανατολάς από τον Εύξεινο Πόντο, τον Βόσπορο, την Προποντίδα και τον Ελλήσποντο, προς Νότον από το Αιγαίο πέλαγος και προς Δυσμάς αρχικά από τον Αξιό ποταμό και στη συνέχεια από τον Στρυμόνα και τη νοητή του προέκταση ως τον Δούναβη. Αυτά καθόρισε ως όρια της διοικήσεως Θράκης και ο Διοκλητιανός, όταν προέβη στη διοικητική μεταρρύθμιση της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας- μόνον που το δυτικώς του Νέστου τμήμα της Θράκης το υπήγαγε στην επαρχότητα του Ιλλυρικού. Η διοικητική αυτή διάρθρωση της Θράκης δεν μεταβλήθηκε από τον Μ. Κωνσταντίνο. Έτσι η Θράκη εξακολούθησε κατά τη βυζαντινή εποχή,, να διατηρεί τα γεωγραφικά της όρια.
Οι βαρβαρικές επιδρομές δεν έλειψαν από τη Θράκη, όπως άλλωστε δεν έλειψαν και από κανένα άλλο σημείο των αχανών συνόρων της Βυζαντινής αυτοκρατορίας. Με εξαίρεση όμως τους Σλάβους και τους Βουλγάρους όλοι οι άλλοι επιδρομείς που κατά καιρούς διέβησαν τον Δούναβη τελικά απομακρύνθηκαν. Οι Σλάβοι, που από τα τέλη του 6ου αι. άρχισαν τις επιδρομές τους στη ΒΑ Θράκη, επιχειρούν από τις αρχές του 7ου αι. μόνιμες εγκαταστάσεις στις νοτίως του Δούναβη θρακικές περιοχές, σε περιορισμένη βέβαια κλίμακα. Στα τέλη του 7ου αι. οι Βούλγαροι παραβιάζουν οριστικά πια το σύνορο του Δούναβη και εγκαθίστανται μόνιμα στις περιοχές της Μικράς Σκυθίας και Μυσίας, νοτίως του Δούναβη. Υποτάσσουν τα εκεί εγκατεστημένα σλαβικά φύλα, συγχωνεύονται μαζί τους και απειλούν μόνιμα το Βυζάντιο. Έχουμε τη γνώμη ότι με την ειρήνη που συνήψε το 681 το Βυζαντινό Κράτος με τους Βουλγάρους και η οποία πολύ σύντομα, το 688, διαλύθηκε δεν ιδρύεται -όπως συνήθως πιστεύεται- ανεξάρτητο βουλγαρικό κράτος, αλλά πως η αυτοκρατορία αναγκάζεται να δεχθεί τη νέα πραγματικότητα με την αναγνώριση κάποιων ειδικών προνομίων στους Βουλγάρους. Υπέρ της απόψεως αυτής συνηγορεί και το γεγονός ότι οι θρακικές επαρχίες Μικράς Σκυθίας και Μυσίας, όπου κατά την εποχή αυτή βρίσκονται εγκατεστημένοι μεταξύ των βυζαντινών πληθυσμών οι Βούλγαροι, εξακολουθούν να υπάγονται εκκλησιαστικά στις αρχιεπισκοπές Οδυσού και Τόμης, στον Εύξεινο Πόντο, απόδειξη της βυζαντινής κυριαρχίας στις νοτίως του Δούναβη περιοχές κατά την εποχή αυτή. Ο εκχριστιανισμός των Βουλγάρων το 864 συνετέλεσε στην υπαγωγή τους στη σφαίρα επιρροής του Βυζαντίου. Ο ενοποιός ρόλος του Χριστιανισμού μέσα στον ποικιλόμορφο κόσμο των Βουλγαροσλάβων συνέβαλε στο να καταστεί πλέον εντονότερη η βουλγαρική απειλή κατά της Θράκης. Το επιβεβαιώνουν οι μακροχρόνιες επιδρομές του Συμεών και του Σαμουήλ. Η μέριμνα και οι αγώνες των βυζαντινών αυτοκρατόρων -και ιδιαίτερα του Ιωάννη Τσιμισκή και του Βασιλείου Β' του Βουλγαροκτόνου- για την παγίωση της βυζαντινής κυριαρχίας στα βόρεια σύνορα της αυτοκρατορίας είναι αδιάλειπτοι.
Ο 10ος αι. βρίσκει τη Θράκη διηρημένη σε τρία θέματα: Θράκης, Μακεδονίας και Στρυμόνος. Μας απασχολεί ιδιαίτερα στην εργασία μας το πρόβλημα της ονομασίας του θέματος Μακεδονίας, το οποίο αρχικά περιλαμβάνει την μεταξύ Έβρου και Στρυμόνος θρακική περιοχή, πρόβλημα που από τον προηγούμενο αιώνα απασχόλησε τους ερευνητές. Η προσωπική μας άποψη στηρίζεται στην εξέταση της ιστορίας του χώρου. Έχουμε τη γνώμη πως η μακεδονική παρέμβαση στη Θράκη από τον Φίλιππο Β' κατά τις επιχειρήσεις του από το 353 ως το 340 π.Χ. στην περιοχή και η επιβολή της μακεδονικής διοίκησης από τον Μ. Αλέξανδρο κατά το 335 π.Χ. καθώς και του ονόματος "Μακεδονία" από τους Ρωμαίους μεταξύ των ετών 148-146 π.Χ. στο τμήμα της Θράκης ανάμεσα στον Έβρο και τον Στρυμόνα δημιούργησε τις απαραίτητες προϋποθέσεις, ώστε να διατηρηθεί το όνομα ατύπως στην περιοχή και να δοθεί στα τέλη του 8ου αι. στο νέο θέμα που προέκυψε από τη διαίρεση του θέματος Θράκης.
Στη συνέχεια, προτού εξετασθούν αναλυτικά τα θέματα της Θράκης κατά τους 10ο - 12ο αι., δίνεται το γενικό πλαίσιο της θεματικής διαίρεσης της περιοχής κατά τους αιώνες αυτούς. Ακολούθως παρουσιάζονται τα θέματα, τα οποία κατά την εποχή αυτή καλύπτουν στο σύνολό του τον γεωγραφικό χώρο της Θράκης και τα οποία είναι τα εξής: Θέμα Θράκης· θέμα Μακεδονίας- θέμα Θράκης και Μακεδονίας- θέμα Βολερού, Στρυμόνος και Θεσσαλονίκης· θέμα Στρυμόνος· θέμα Παρίστριον ή Παραδούναβον· θέμα Βουλγαρίας- θέμα Αδριανουπόλεως και Διδυμοτείχου· θέμα Φιλιππουπόλεωςθέμα Σερρών· θέμα Αγχιάλου· θέμα Χερρονήσου· θέμα Τριαδίτζης και Βελεβούσδου· θέμα Ζαγορίων. Καταγράφονται για το κάθε θέμα ξεχωριστά οι υπάρχουσες πηγές και καταβάλλεται προσπάθεια με βάση αυτές να προσδιορισθεί ο χρόνος ίδρυσης, κατάτμησης ή κατάργησης των θεμάτων και να ορισθούν κατά το δυνατόν τα γεωγραφικά τους όρια, γεγονός ιδιαίτερα δυσχερές. Φρονούμε ότι η συγκέντρωση, στο μεγάλο αυτό κεφάλαιο, των πηγών οι οποίες αναφέρονται στο κάθε θέμα της Θράκης ξεχωριστά, η όλη επεξεργασία των στοιχείων που αυτές μας παρέχουν καθώς και τα συμπεράσματα που επί μέρους συνάγονται συντελούν στην αποσαφήνιση πολλών ζητημάτων που σχετίζονται με τη διοικητική οργάνωση της Θράκης κατά τους 10ο - 12ο αι .. Με βάση κυρίως τα εκκλησιαστικά Τακτικά αναλύονται στο τελευταίο μέρος της διατριβής οι μεταβολές που υπέστη η εκκλησιαστική οργάνωση της Θράκης ως τον 12ο αι.. Η διάρθρωση των μητροπόλεων, αρχιεπισκοπών και επισκοπών κατά τους 10ο - 12ο αι. επιβεβαιώνει την πολιτική και διοικητική κατάσταση της περιοχής, όπως αυτή συνάγεται από τις άλλες πηγές που εκτέθηκαν στα προηγούμενα κεφάλαια. Όλες πάντως οι πηγές μαρτυρούν την συνεχή βυζαντινή διοίκηση στο μεγαλύτερο τμήμα της γεωγραφικής περιοχής της Θράκης από τα πρώτα βυζαντινά χρόνια και ως το 1188, εποχή της ίδρυσης - σε περιοχή βορείως του Αίμου - του λεγόμενου Β´ βουλγαρικού κράτους.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου